DE ECHTE STRIPWERELD
Ik groeide op in de jaren ’70, in een Hollands dorp dat de herfst nooit losliet. Er was altijd wind en regen. Mijn broer en ik speelden in de rietschoot bij het IJsselmeer. We bouwden daar hutten, en groeven valkuilen voor andere kinderen. Soms trokken we, bewapend met houten schilden en zwaarden, over de dijk naar een ander dorp om een geschil uit te vechten.
Verder was er niet veel te doen.
Op gegeven moment nam mijn vader ons mee naar het dorpshuis. Daar was een zaal ingericht als bibliotheek. Dit was een openbaring voor me. De bibliotheek was niet groot maar had een flink aantal rekken met boeken, en ook bakken vol stripverhalen. Mijn liefde voor het stripverhaal, en voor de stripwereld is op die plaats, in die eenvoudige dorpsbibliotheek tot leven gekomen.
TIJD
Na die eerste kennismaking met de échte stripwereld zou het een halve eeuw duren voordat ik de stap naar de Parallel Comic World maakte..
Een halve eeuw!
Er zijn dingen die je als mens makkelijk afgaan. Er zijn ook zaken die tijd vragen. Het plan om een imaginaire stripwereld te creëren vroeg tijd.. Ergens in de achtergrond sluimerde het idee al decennia in mijn gedachten. Maar het moment was er steeds niet rijp voor. Of misschien beter: ikzelf was er niet rijp voor.
Het ontwerpen van een wereld is niet hetzelfde als een ritje naar de supermarkt, of een klus voor een reclamebureau. Ik was mij ervan bewust dat dit een buitengewoon veeleisend project zou zijn, dat niet alleen jaren tijd en aandacht zou vragen, maar ook bekwaamheid, ervaring en ambachtelijkheid.
Beschik ik op dit moment over voldoende ervaring, bekwaamheid en ambachtelijkheid? Die vraag is moeilijk te beantwoorden. Maar de tijd is in ieder geval aangebroken. En de keuze is gemaakt..
ONZE KEUZES VORMEN DE WERELD
De Oekraïense familie Beresniak besloot in het jaar 1905 naar Frankrijk te emigreren. Die keuze zou grote gevolgen hebben. Want dochter Anna Beresniak ontmoette in Parijs de jonge Poolse ingenieur Stanislas Goscinny. Ze trouwden, en uit het huwelijk werden twee zoons geboren: Claude in 1920. En later, in 1926, René!
René Goscinny! Iedere stripliefhebber kent zijn naam. Zonder hem hadden we geen Asterix gehad, en ook geen Lucky Luke.. En als de Oekraïense familie Beresniak er in 1905 niet voor had gekozen naar Frankrijk te emigreren, dan hadden we zelfs geen René Goscinny gehad..
Onze keuzes vormen de wereld. Soms zijn het overwogen keuzes, en soms willekeurige, maar áltijd vormen ze de wereld. En daar gaat dit project over.. Parallel Comic World gaat over de keuzes die we maken, en tegelijkertijd over de keuzes die we níet maken…
HET VERTREKPUNT
De keuzes die we maken bepalen de loop van ons leven, en de ontwikkeling van de wereld. Als Mohammed Ali niet had gekozen voor het boksen, dan was die man misschien wel hondenfotograaf geworden, of reisleider, of levend standbeeld.
Ook in de stripwereld vormen beslissingen het landschap: Herge maakte keuzes, en kwam daarmee tot Kuifje. Charlier en Giraud kozen voor een route die hen bij Blueberry bracht. En zo maakte elke stripmaker keuzes, die gezamenlijk hebben geleid tot een oeuvre.
De vraag die zich bij dit vertrekpunt opdringt is: wat zou er gebeurd zijn, als door de auteurs andere keuzes gemaakt waren? Hoe zou de wereld van het beeldverhaal er dan vandaag uitzien?
Er bestaat helaas geen zinnig antwoord op deze vraag. We kunnen hoogstens raden, of suggesties naar voren schuiven.. En dit laatste is wezenlijk wat Parallel Comic World doet. Op dit podium worden suggesties aangedragen. Parallel Comic World is -in essentie- een weergave van keuzes, die in de échte stripwereld nooit gemaakt zijn..
FRAGMENTEN
Zoals een preview een inkijkje geeft in een film die wordt uitgebracht, zo biedt Parallel Comic World inkijkjes in de gewesten van een imaginaire stripwereld. De deuren naar die wereld gaan niet wijdopen. Eigenlijk krijgt de kijker maar een proefje, een borrelhapje voorgezet.. We gluren door een kijkgat in de wand, en zien geïsoleerde fragmenten uit een geschiedenis die nooit werkelijk heeft bestaan. We kijken naar scenes, naar covers, naar pagina’s. Soms zelfs, zien we niet meer dan een stukje van een afbeelding.
Parallel Comic World biedt openingen. Het biedt snippers en scherven, waarin sfeer, genre en vorm naar voren komen, zonder dat de volledige lijn van een verhaal zich ooit aftekent. Het invullen van de periferie, het overwegen en construeren van de bijhorende verhalen staat eenieder vrij, en is aan de verbeeldingskracht van de kijker.
Verscheidenheid is een belangrijk element in de collectie. Net als in de echte stripwereld zien we in Parallel Comic World een grote diversiteit aan stijlen en vormen. Binnen het gamma zien we bewegingen: van karikaturaal naar realistisch, van vloeiend naar krampachtig, van ruw naar gepolijst.. Soms zien we sierlijke lijnen, als van een penseel, soms ook zijn ze krasserig, als gezet door een doorleefde pen. Bij wijlen doen de tekeningen argeloos en naïef aan, soms ook werelds en doorwrocht.
Er zijn voor de tekenaar specifieke moeilijkheden verbonden aan het consequent werken in diverse, uiteenlopende stijlen. Fenomenen als ‘spiergeheugen’ en ‘visueel geheugen’ dwingen de illustrator in verworven routines. Ze forceren de hand van de tekenaar lijnen te trekken vanuit gewoonten en automatismen, waardoor ‘stijlbreuk’ zich makkelijk aandient.
Bij het maken van de collectie voor Parallel Comic World is dit alles natuurlijk ook voor mij van invloed geweest. Eigenlijk zelfs, is dit voor mij steeds opnieuw de grootste uitdaging in het project.
DIVERSITEIT
HOMOGENITEIT
Je hebt acteurs die moeiteloos in staat lijken van gedaante te wisselen. Deze mensen verdwijnen in hun rol. Je herkent ze bijna niet. Ze bedienen zich niet van een vast ‘type’ of trucje.
Christian Bale.. Cate Blanchett.. Daniel Day Lewis.. Charlize Theron.. Stuk voor stuk zijn ze even veelzijdig als een Zwitsers zakmes. En het mooie is: dit wordt gezien, en gewaardeerd. Binnen de acteurswereld wordt veelzijdigheid beschouwd als iets dat hoort bij de allergrootsten in het vak.
In de muziek zien we een vergelijkbare erkenning. Zangers en zangeressen met een breed vermogen worden beschouwd als talentvol en ontzagwekkend. Denk aan: Bowie, Lady Gaga of Freddy Mercury…
In de beeldende kunst is het anders. De kunstmarkt maakt gebruik van etiketten. Kunstenaars ‘behoren’ homogeen werk af te scheiden, m.a.w.: werk dat past binnen een herkenbaar oeuvre. Stijlsprongen worden daarbij zelden gewaardeerd..
Dit heeft mij voor een moeilijkheid gesteld. De veelzijdigheid -die een belangrijk en onmisbaar element in Parallel Comic World is- kan binnen elitaire kringen worden uitgelegd als een gebrek aan duidelijke signatuur.
Om dergelijke opvattingen en criteria te elimineren heb ik -naast de veelzijdigheid- in dit project een structuur opgezet die zorgt voor eenvormigheid. Die structuur behoeft hier geen uitleg: die toont zich.. Die toont zich zelfs zodanig, en zo helder, dat als je tien doeken uit Parallel Comic World in een expositieruimte hangt met één enkel willekeurige ander doek, je de vreemde eend in de bijt onmiddellijk herkent.
HET POTLOOD
Het potlood vormt de eerste adem van elke tekening. Waar penseel en inkt beslissend en bindend zijn, blijft het potlood luisteren. In elke lijn schuilt twijfel, en juist daarin groeit de schoonheid.
Eerlijk gezegd heb ik altijd liever gekeken naar potloodschetsen dan naar een ingekleurd stripverhaal. In schetswerk herken je de geest van de maker. Het potlood vertelt ons over de tekenaar. Je ziet aan de lijnen of er geaarzeld is. Je ziet aan de hardheid wanneer de besluiten zijn gevallen. Iedere tekening ontstaat uit die prachtige symbiose van grafiet en papier.
En dan is er natuurlijk de vrijblijvendheid. Niets in Parallel Comic World is definitief. Niets is af. We kijken naar flarden, naar vrijblijvende fragmenten. Het potlood sluit moeiteloos aan bij dat verkennende concept. Het potlood kent geen verplichtingen, vraagt geen perfectie, alleen aandacht, openheid en geduld. Daarmee wordt uit een eenvoudige punt een wereld geboren..
FORMAAT
Toen ik voor het eerst hoog in de bergen kwam, viel het me op hoe overweldigend de natuur daar was. De grootse dimensies en imposante panorama’s maakten diepe indruk op me, en die herinnering heeft me nooit losgelaten.
Ons brein is geprogrammeerd om relevantie in de omgeving snel te herkennen. Grote objecten vallen in het oog. Ze claimen ruimte en domineren het visuele veld. Je onthoudt ze beter en makkelijker dan de zaken die klein zijn. Een kathedraal is intimiderender dan een stacaravan, en een walvis boezemt meer ontzag in dan een stekelbaarsje..
Met dit alles in gedachten besloot ik Parallel Comic World een flink postuur te geven. Dit leek me niet alleen waardevol, maar ook interessant. Ik voelde namelijk ook een persoonlijke behoefte om iets omvangrijks te maken. Na een leven van illustreren op Wacom tabletten en tekenblokken leek het machtig achteruit te moeten stappen om mijn werkveld te kunnen overzien..
VERNIEUWING
Je hoort soms dat vernieuwing in de teken- en schilderkunst niet meer denkbaar is. ‘Alles is al gedaan’, wordt er gezegd. En laten we wel wezen: er is binnen dit terrein inderdaad al erg veel gedaan en gemaakt: we zijn bekend met een lange historie aan beelden, stijlen en technieken, en er is door de eeuwen heen inmiddels zó veel voortgebracht dat we het spectrum nog maar nauwelijks kunnen overzien: van grotschilderingen tot AI producties. Van figuratie naar abstractie. Van lineair tot schilderachtig. Van naturalistisch tot gestileerd.. Van academische regels naar vrijheid..
Zo op het eerste gezicht lijken alle formele opties min of meer verkend. Ondanks dit is innovatie gelukkig denkbaar. Parallel Comic World getuigt daarvan. Oorspronkelijkheid en verbeeldingskracht hebben een belangrijke plek in dit project, en brengen uiteenlopende vernieuwingen op een sluitende manier samen:
- Conceptueel: het ontwerpen van een imaginaire stripwereld.
- Executie: Die wereld gestalte geven in de vorm van geïsoleerde
fragmenten.
- Integratie: Het verscheiden scala aan fragmenten samenbrengen tot een harmonische en homogene collectie.
Alles
is al
gedaan..
RICHTING
Alice: ‘Would you tell me, please, which way I ought to go from here?’
The Cat: ‘That depends a good deal on where you want to get to.’
Alice: ‘I don't much care where.’
The Cat: ‘Then it doesn't much matter which way you go.’
Alice: ‘…So long as I get somewhere.’
The Cat: ‘Oh, you're sure to do that, if only you walk long enough.’
Lewis Carroll, Alice in Wonderland
Parallel Comic World wordt gevormd door een groeiende collectie aan werken in allerlei vormen en stijlen. Mocht het ons gegeven zijn, dan zal die collectie in de komende jaren -in een ongedwongen reis- verder uitdijen. Zonder paden die dwingen, of borden die richting geven. De ruimte geeft vrijheid om te dwalen. Er is geen bestemming, en het gebied dat voor ons ligt kent geen begrenzing. Maakt het uit welke koers we varen? Wat mij betreft houden we alle perspectieven open, en zien we waar de wind ons brengt..
WAARDERING
Lang werden stripverhalen gezien als een vorm van verstrooiing. Het medium was populair, verscheen in massadruk en was bedoeld voor ontspanning. De strip hoorde bij het dagelijks leven, en juist dáárdoor had het geen plek in de wereld van de kunst.
In de tweede helft van de vorige eeuw kwam er gaandeweg verandering in deze positie. Het Festival d’Angoulême legitimeerde het beeldverhaal als cultureel fenomeen, en auteurs als Moebius, Tardi en Pratt kregen een groeiende erkenning. In de VS zagen we vrijwel tegelijkertijd de opkomst van de Underground Comix en de Graphic Novel. Ook zagen we daar hoe Art Spiegelman met zijn strip ‘Maus’ de prestigieuze Pulitzerprijs won.
Met name in België, Frankrijk, Japan en de VS bestaat tegenwoordig gelukkig brede erkenning voor de strip als kunstvorm. Ook in veel andere landen zien we gaandeweg een toenemend aanzien. Parallel Comic World steunt deze ontwikkeling vanuit het hart, en streeft er in zijn opzet naar bij te dragen aan een verder groeiende waardering.
